DŁUBNIA - lewy dopływ Wisły; długości 49 km, powierzchnia dorzecza 272 km2. Swój początek bierze ze źródeł, znajdujących się na Wyżynie Olkuskiej w okolicach Jangrota, Gmina Trzyciąż. Następnie płynie wąską, głęboką doliną przez teren gmin: Trzyciąż, Gołcza, Iwanowice, Michałowice, Zielonki oraz Kraków. Dłubnia uchodzi do Wisły w Krakowie Mogile.

Źródła Dłubni

Dłubnia, wraz ze swymi dopływami, zasilana jest z licznych źródeł, głównie w swoim górnym i środkowym biegu. Początek jej dają źródła szczelinowe w Jangrocie i Trzyciążu, jednak wypływy najpiękniejsze i najbardziej wydajne znajdują się nieco poniżej, w Imbramowicach, Ściborzycach i Maszkowie. Są to obiekty wyjątkowo cenne przyrodniczo i krajobrazowo. Kilka z nich objętych jest ochroną prawną jako pomniki przyrody. W Imbramowicach znajdują się dwa wydajne źródła pulsujące, tworzące malownicze rozlewiska oraz źródło zboczowe otoczone niewielkim kompleksem leśnym. Najbardziej znanym i najpiękniejszym źródłem w dolinie Dłubni jest źródło „Jordan” w Ściborzycach. Jego wydajność jest zmienna, a w okresach deszczowych może dochodzić nawet do ponad 100 l/s. Powierzchnia rozlewiska, które tworzy źródło wynosi ok. 32 m2 i wykracza poza podwodne, drewniane ocembrowanie.

Dłubniański Park Krajobrazowy o powierzchni 10937 ha położony jest na terenie 6 gmin: Gołcza, Iwanowice, Michałowice, Skała, Trzyciąż, Zielonki. Rozciąga się prawie na całej długości rzeki Dłubni. Utworzony w 1981 roku.

W obrębie parku projektuje się utworzenie dwóch rezerwatów przyrody:

Ostrysz - rezerwat położony w okolicach Glanowa. Ochronie podlegałby fragment lasu łęgowego, płaty ciepłej buczyny oraz zręby skalne z roślinnością kserotermiczną.

Jodła w Trzyciążu - rezerwat leśno-krajobrazowy, położony w okolicach Zagórowej. Ochronie podlegałby drzewostan mieszany z dużym udziałem jodły jako gatunku godnego szczególnej ochrony na obszarze Wyżyny Krakowskiej.

Na terenie parku występuje 28 pomników przyrody; warto tutaj wymienić: starą aleję kasztanowców białych w Minodze, zabytkowy park dworski w Młodziejowicach i Tarnawie, źródło "Jordan" w Ściborzycach oraz źródło Dłubni.

Dolina Młynów
Dolinę Dłubni, można bez wahania nazwać Doliną Młynów. W dawnych czasach młyn istniał niemal w każdej miejscowości, leżącej nad Dłubnią. Koła poruszane siłą rzeki mieliły zboże, napędzały urządzenia kuźni, a nawet pomagały w wyrobie papieru (papiernie istniały m.in. w Młodziejowicach i Wilczkowicach). Do dnia dzisiejszego zachowało się jeszcze kilkanaście budynków drewnianych młynów wodnych nad rzeką Dłubnią. Świadkami po młynach zniszczonych są często młynówki, czyli odnogi rzeki, które doprowadzały wodę do młyna. Takie młynówki lub ich pozostałości można zaobserwować na mapach lub zdjęciach lotniczych.

Zachowane naddłubniańskie młyny, w przeważającej większości, zostały zbudowane w początkach XX w. Dzisiaj niestety niewiele z nich pełni swoje pierwotne funkcje (zboże mieli się jeszcze w młynach w Kończycach i Młodziejowicach).

Młyny zachowały się w następujacych miejscowościach:

Raciborowice

Kończyce

Młodziejowice

Wilczkowice - dwa

Iwanowice

Sieciechowice

Wysocice

Małyszyce

Imbramowice

Dłubnia w Michałowicach	Dłubnia w Michałowicach
Gotycki kościół w Raciborowicach	Drewniany młyn w Kończycach
Pozostałości dworu w Książniczkach	Drewniany młyn w Młodziejowicach
Zespół dworsko-parkowy w Michałowicach	Stara Apteka w Zerwanej
Źródło "Jordan" w Ściborzycach	Pałac Popiela w Ściborzycach
Klasztor Norbertanek w Imbramowicach	Dwór w Glanowie

Historia

Dolina Dłubni od najdawniejszych czasów była miejscem osiedlania się człowieka. Wśród czynników warunkujących intensywną penetrację tego terenu wymienić należy korzystne warunki naturalne: szeroka, łagodna dolina rzeczna, żyzne gleby lessowe, łatwy dostęp do wody, obfitość lasów, zwierzyny łownej i ryb, a także usytuowanie w sąsiedztwie terenów jurajskich, gdzie wydobywano krzemień, a później w sąsiedztwie metropolii krakowskiej. Najstarsze stanowiska, potwierdzające obecność człowieka w dolinie Dłubni pochodzą z mezolitu (środkowa epoka kamienia 8000-4500 B.C.). Odkryto jej w górnym biegu rzeki. W późniejszych okresach omawiane tereny podlegały silnemu ludzkiemu oddziaływaniu gospodarczemu.

W XIII/XII w. p.n.e. pojawiają się w dolinie Dłubni osady kultury „łużyckiej”. Żyzne, łatwe w uprawie gleby lessowe zapewniały im podstawowe źródło utrzymania: produkcję zbóż. Dorzecze Dłubni wyznaczało Wschodnią granice obszaru zamieszkiwania ludów „kultury łużyckiej”.

Na przełomie er wyodrębnił się obszar zwartego osadnictwa nad Dłubnią. W pierwszej połowie III w. na omawianym terenie pojawili się Celtowie. Celtowie ulepszyli uprawę ziemi, produkcję żelaza i garncarstwo, posługujące się do wyrobu ceramiki kołem.

Urodzajna, lessowa dolina Dłubni już w VIII w. była terenem stałego osadnictwa. Wzdłuż tej rzeki z końcem XII wieku znajdowało się co najmniej 8 osad, określanym jednym terminem Dłubnia. Dały one początek wsiom: Michałowice, Imbramowice, Iwanowice, Sieciechowice, Raciborowice, Ściborzyce, Kantorowice, Małoszyce. Założycielami tych osad była prawdopodobnie rodzina Awdańców, pochodzenia nordyckiego. Największy przyrost osad w dolinie Dłubni nastąpił w okresie od połowy XIII do końca XIV w., co jednak wiąże się nie tyle z ożywiona akcją kolonizacyjną, ile raczej z pojawieniem się ksiąg sądowych, rejestrujących całą sieć ówczesnych osad. W XV w. główna sieć osad jest już w pełni ukształtowana.

Dłubnia pojawia się w relacji włoskiego geografa Giovanni Battista Ramusio , który w swej pracy "Nawigacje i podróże", napisanej na przełomie wieku XV i XVI, wymienia ujście Dłubni (Dlubna) do Wisły jako miejsce znalezienia ciała legendarnej księżniczki Wandy, która utopiła się w Wiśle.

A tak Dłubnia była opisywana w Słowniku Geograficznym Królewstwa Polskiego z 1895 roku:

Dłubnia – lewy dopływ Wisły, Wzniesienie zwierciadła wody na granicy 222 m (pomiar wojskowy). Wąskie dotąd koryto (1,5 m), a nurt 0,75 m, w Raciborowicach nagle się rozszerza do 6 metrów i porusza młyn. Następnie przechodzi w obręb Batowic, odkąd płynie szerokimi łąkami. W dalszym biegu, w okolicach Bieńczyc rozdwaja się na dwie odnogi, które w Krzesławicach zlewają się w jedno koryto. Zaraz atoli na południe od tej wsi znów się rozdziela na trzy ramiona, wschodnie dwa przerzynają wieś Mogiłę od wschodu, a połączywszy się w jedno na Zawodziu, wpadają do Wisły, zachodnie zaś okrąża Mogiłę od zachodu, obraca młyny pod klasztorem leżące i wpada na południe od nich do Wisły na Kopaniu. Dłubnia od Raciborowic począwszy tworzy łąki, pod Bieńczycami zaś obfite namuliska. Po długich deszczach wzbiera, więcej zamula niż topi. Zalewa Bieńczyce, Krzesławice, w części Mogiłę. Z powodu obfitości wody i szybkiego prądu rzadko lodem się ścina, stąd w „Dykcyonarzu” Echarda czytamy, że Dłubnia „nie zmniejsza się na upały, nie marznie w zimie”. Inaczej Dłubnię zwą też Gorącą rzeką lub Glanówką. Długość biegu 31 km, z tego w obrębie krakowskim 11 km. Ma w sobie drobny białoryb. Dawniej w tej rzece były bobry. W roku 1238 Henryk, książe krakowski i śląski nadał klasztorowi cystersów część wsi Czyrzyn, zwaną Truskilewice z prawem łowienia bobrów w Dłubni (Dlubna) w obrębie posiadłości klasztornych.

Zabytki leżące w Dolinie Dłubni:

Gotycki kościół p.w. św. Małgorzaty w Raciborowicach z XV w.

Zespół dworsko-parkowy w Książniczkach z XIX w.

Zespół dworsko-parkowy w Młodziejowicach XVI-XIX w.

Zespół dworsko-parkowy w Michałowicach z XIX w.

Stara Apteka w. w Zerwanej z początków XX w.

Kościół p.w. św. Trójcy. w Iwanowicach z XVIII w.

Kaplica p.w. św. Rocha w Iwanowicach z XVIII/XIX w.

Karczma, obecnie muzeum w Iwanowicach z XIX w.

Grodzisko na Babiej Górze w Damicach sprzed około 2700 lat

Kościół p.w. św. Andrzeja w Sieciechowicach z XVII w.

Romański kościół p.w. św. Mikołaja w Wysocicach z XII/XIII w.

Pałac Popiela z parkiem w Ściborzycach z XIX w.

Kościół parafialny p.w. św. Benedykta z dzwonnicą w Imbramowicach z XVIII w.

Zespół klasztorny Norbertanek z kościołem p.w. śś. Piotra i Pawła w Imbramowicach z XVIII w.

Cmentarz z bramą w Imbramowicach z XIX w.

Grodzisko w Zagórowej z VIII -IX w.

Dwór z parkiem, spichlerzem i oficyną w Glanowie z XVIII/XIX w.

Gminy Naddłubniańskie:
Zielonki - www.zielonki.pl
Michałowice - www.michalowice.malopolska.pl
Iwanowice - www.iwanowice.malopolska.pl
Gołcza - www.golcza.pl
Trzyciąż - www.trzyciaz.ug.pl